barmhartigheid

Nicolaaskerk - Helvoirt

Nicolaaskerk maakt deel uit van de R.K. Parochie Heilige Edith Stein - Vught

website; www.parochieedithstein.nl

De icoon van barmhartigheid

 

Gedurende het jaar 2015 viert onze gemeenschap in Taizé dat zij 75 jaar geleden gesticht is. De gemeenschap nodigt mensen uit om de stichter, broeder Roger, te gedenken, 100 jaar na zijn geboorte en 10 jaar na zijn overlijden. Het thema dat dit jaar ter overdenking voorgesteld wordt is ’Naar een nieuwe solidariteit’ en de gemeenschap heeft besloten een icoon te laten schilderen dat het verhaal vertelt van de Barmhartige Samaritaan. Deze bijbeltekst uit hoofdstuk 10 van het Lukas Evangelie geeft een duidelijk voorbeeld van in praktijk gebrachte solidariteit. De icoon is gemaakt door de Icoon Werkplaats van St. Johannes van Damascus in Frankrijk.

Beschrijving

De hoofdpersoon die zichtbaar is op de icoon is Christus, die in het midden staat. Zijn gestalte is lang en draagt een wit gewaad met een tint groen erin. Het belangrijkste deel van de gestalte is zijn vriendelijke en verwelkomende gezicht. Met zijn rechterhand maakt hij een gebaar van zegen. In zijn linkerhand houdt hij een open evangelieboek met de Griekse letters alfa en omega.

Christus is omringd door een aureool van diepblauwe en rode banden, en witte en gouden lijnen die de oppervlakte een golvende beweging meegeven. Een dikke, witte rand vormt de buitenkant van de aureool. Deze rand volgt niet alleen de omtrek maar draait ook naar buiten en creëert daarmee zes regelmatige cirkels om de aureool heen. In deze cirkels wordt de parabel van de Barmhartige Samaritaan in zes stappen verteld.

Van boven naar beneden en links naar rechts vertellen de beelden aan weerszijden van Christus dit bijbelverhaal. Het eerste beeld laat de rovers zien die hun slachtoffer aanvallen. In het tweede beeld zien we het slachtoffer op de grond liggen, terwijl de priester en Leviet aan de andere kant in gebed passeren maar de man laten liggen. Dan verschijnt de Barmhartige Samaritaan met zijn ezel, knielt neer bij de man en tilt hem op. Hij verzorgt zijn wonden. Bij de herberg ligt de gewonde man in bed en staat de Samaritaan naast hem. In het laatste beeld zien we de man, de Samaritaan en de herbergier samen een maaltijd delen.

 

Betekenis

Christus, gekleed in het wit, is de hemelse Christus, verheerlijkt zoals Hij terug zal komen aan het einde der tijden. Door zijn aanwezigheid zegent Hij ons en vertelt Hij ons het verhaal van de Barmhartige Samaritaan. De aureool symboliseert het mysterie van God dat ons verstand te boven gaat. Christus komt tot ons, gekleed in het wit als een pasgeboren kind, en laat ons God zien.

In de beelden die de gelijkenis vertellen, is het slachtoffer ook afgebeeld in het wit: Christus is aanwezig in de gewonde mens die onze hulp nodig heeft. In een aantal van deze beelden bepaalt de houding van het slachtoffer ons bij het lijden van Christus (de geseling, zijn lichaam dat van het kruis afgehaald wordt). De Barmhartige Samaritaan is gekleed in groen, een kleur die de aanwezigheid van de Heilige Geest verbeeldt. Het is niet makkelijk om hen die in nood zijn te hulp te komen, maar als we ermee beginnen zal de Heilige Geest in ons zijn en door ons heen werken.

In het eerste beeld zijn drie gestaltes zichtbaar: twee dieven en het slachtoffer dat ze aanvallen. Het is een beeld van een bedorven drie-eenheid. Teruggrijpend op het verhaal van de moord op Abel door Caïn, aan het begin van de bijbel, begint de gelijkenis met een beeld van harmonie die door zonde verbroken is. De mensheid, hoewel geschapen "in God’s beeld", is niet meer Zijn gelijkenis. Het laatste beeld telt opnieuw drie personen. Ze zitten rond de tafel waar een beker op staat - net als op de icoon van de Heilige Drie-eenheid: de Drie-enige harmonie is opnieuw gevestigd.

Een vroomheid waarbij men zijn naaste vergeet, zoals dat van de priester en Leviet die het slachtoffer voorbij lopen, is niets meer dan een vorm van afgoderij. Naastenliefde, het werk van liefdadigheid dat de Barmhartige Samaritaan laat zien, herstelt de mensheid tot de gelijkenis van God.

 

Artistieke stijl

De icoon is gemaakt volgens de traditionele iconografische techniek van de Orthodoxe Kerk: ei tempera en goudblad, op een houten bord bedekt met lefka (een wit gips op kalkbasis). Zoals bij de meeste iconen representeert de stijl in wezen dat van Byzantijnse kunst. Aangezien iconografie niet een gave is die voorbehouden is aan het Christelijke Oosten, zijn verschillende elementen van de Westerse kunsttraditie (en in het bijzonder die van Bourgondië) verwerkt in de gestalte van Christus en de compositie als geheel. De gestalte doet denken aan het beeld van de verheerlijkte Christus in de ’Chapelle des Moines’ in Berzé, of Christus zoals hij is voorgesteld op de timpanen van Romaanse kerken zoals Vézelay. De compositie als geheel, met de banden die uit de aureool ontstaan, is geïnspireerd op de kunst van manuscripten verlichting.

Vanuit een artistiek gezichtspunt is het interessant dat dit icoon geen kopie is van een traditioneel beeld, maar een nieuwe voorstelling. Het is een nieuw beeld, ontstaan uit bezinning op de gelijkenis van de Barmhartige Samaritaan, waarvan de vormen en kleuren een frisse blik geven op delen van het evangelie. Zo is de icoon onderdeel van een levende traditie waarin de Heilige Geest ons in staat stelt het geloof steeds op nieuwe manieren te (her)ontdekken.

 

Nicolaaskerk - Helvoirt - Kastanjelaan 16 - 5268CA - tel. 0411 -645384 - IBAN: NL93 Rabo 0121 1090 89